Τα “πρέπει” μας

0

της Γιούλης Ηλιοπούλου 
Δημοσιογράφος – Φιλόλογος

Διαβάζουμε το “φρέσκο” νέο. Η 85χρονη Αιμιλία Καμβύση, η μία εκ των δύο πρωταγωνιστριών της πασίγνωστης πλέον φωτογραφίας του Λευτέρη Παρτσάλη, ο 40χρονος ψαράς Στρατής Βαλαμιός και η ηθοποιός Σούζαν Σάραντον είναι επίσημα οι προτάσεις της Ελλάδας για το Νόμπελ Ειρήνης.  Οι δύο πρώτοι κάτοικοι της Λέσβου, η δεύτερη ξένη εθελόντρια εκεί, στο ελληνικό νησί όπου η ανθρωπότητα μετρά τις αντοχές της, καταμετρώντας πνιγμένα παιδιά, σε ένα σκηνικό παραλογισμού και πόνου. Ο Στρατής Βαλαμιός, όταν ρωτήθηκε για τη στάση του αυτή, απάντησε: “γιατί έπρεπε”. Με τον ίδιο αφοπλιστικό τρόπο αντιμετώπισε την ερώτηση η Αιμιλία Καμβύση: “Γιατί, τι έκανα;”.

Πώς οι σύγχρονες κοινωνίες καθορίζουν το αξιακό τους σύστημα; Πώς καθορίζεται το τι “πρέπει” κάθε φορά; Και ποιος καθορίζει αυτό το “δέον”; Η ηθική και το “δέον γενέσθαι” είναι έννοιες αρκετά ευμετάβλητες, επηρεαζόμενες από το χωροχρονικό πλαίσιο, από την εκάστοτε κοινωνία που τις ενστερνίζεται. Αλλάζουν τα ηθικά δεδομένα, οι αρχές και οι αξίες, οι προτεραιότητες και οι κώδικες κάθε κοινωνίας. Και αυτό δεν είναι πάντα κακό. Το κακό αρχίζει να υφίσταται όταν, παρελθόντος του χρόνου και μεταβαλλομένων των καιρών χάνεται κάθε έννοια δέοντος, κάθε έννοια αξίας. Και νομίζω πως η κοινωνία μας έχει απολέσει τη σημαντικότερη. Την ίδια την έννοια του ανθρώπου, του “εξυπνότερου” όντος, που όντως πολύ “έξυπνα” και αναπόδραστα βαδίζει στην αυτοκαταστροφή.

Ποια άλλη συμπεριφορά θα μπορούσαμε να περιμένουμε μπροστά σε μία τέτοια τραγωδία, όπως αυτή των προσφύγων,  πέραν της ανιδιοτελούς βοήθειας, της ανθρώπινης συνδρομής, που εκκινεί ακριβώς από την ουσία του ανθρωπισμού, που βλέπει τον άλλον ως αδελφό, ως όμοιο και θέλει να τον σώσει.

Πόσοι όμως είναι εκείνοι που κάνουν αυτό που πρέπει σήμερα; Όχι μόνο στα παγωμένα νερά του Αιγαίου, ρυμουλκώντας αναποδογυρισμένες βάρκες προσφύγων (αυτό φαντάζει ύψιστη απόδειξη αυταπάρνησης και αλτρουισμού)  αλλά και στα μικρά, στα καθημερινά. Από το “ δεν πρέπει” της στάθμευσης σε ράμπες αναπήρων μέχρι τα “πρέπει” της ευσυνείδητης εργασίας, της εκτέλεσης του εργασιακού καθήκοντος και πολλά άλλα. Εάν συνειδητά κάναμε ( ας αλλάξουμε και γραμματικό πρόσωπο, το πρώτο πληθυντικό είναι αυτό που θα σώσει τις κοινωνίες μας από την απάθεια και την συνακόλουθη αυτοδιάλυση) όλοι αυτό που πρέπει, θα βλέπαμε τρομακτικές αλλαγές. Σε κάθε μικρή και μεγάλη στιγμή μας. Και το “πρέπει” αυτό δεν είναι δύσκολο να το αναγνωρίσεις. Κατά βάθος όλοι το ξέρουμε, ακόμη και οι πιο σκληρές συνειδήσεις μπορούν να το αφουγκραστούν. Το δύσκολο και το επώδυνο είναι η πραγμάτωσή του. Αυτή που επιβάλλει να αρνηθούμε τη σιγουριά, την ευκολία, την ευμάρεια, τον ατομισμό και να κάνουμε βήμα προσφοράς. Βήμα εθελοντισμού. Βήμα ευσυνειδησίας. Αλλά και βήμα πραγματικής ουσίας.

Share.